بنای تاریخی مقبره مغولی اسفستان

بنای تاریخی اسفستان که به مقبره مغولی معروف است ، در 5 کیلومتری جاده اردبیل - سراب و در جبهه جنوبی روستای اسفستان واقع شده است . قدمت بنای مذکور را به دوره ایلخانی نسبت می دهند .

با توجه به تخریب شدید بنا که در اثر عوامل طبیعی و انسانی و نیز عدم انجام کاوش های علمی در محوطه صورت پذیرفته ، همچنان نوع کاربری این بنا مورد تردید قرار گرفته است . چرا که اگر این بنای تاریخی در گذشته دارای کاربری مذهبی ، یعنی مسجد یا امامزاده بوده باشد ، در طول زمان به جهت پایبندی مردم بر اعتقادات مذهبی ، مورد محافظت بیشتری قرار می گرفت . بنابراین نظریه تعلق بنای مذکور بر انتساب آن به عنوان مقبره یک شخصیت اجتماعی یا لشکری ایلخانی می تواند بیشتر مورد قبول واقع گردد .

آثار باقیمانده یک بنای آجری مرکب از چندین دیواره اتاق و یک راهرو می باشد . نصف سردر بنا فرو ریخته و فقط پایه ی سمت راست آن محفوظ مانده است . عرض پایه 70/1 متر و قطر دیوار یا عمق درگاهی 60/1 متر است . قسمت های باقیمانده طاق نمای درگاه بنا ، نشانگر تزئینات مقرنس کاری از آجرلعابی می باشند . تمامی حاشیه سردر و طاق نما و قسمتی از مقرنس کاری و کاشی کاری ، ترکیب کاشی و آجر و گچ را به نمایش گذاشته است .

ویژگی های مذکور را می توان از شاخصه های معماری عصر ایلخانی دانست . البته تحول این ویژگی در عصر سلجوقی بوده و تداوم آن را به شکل بسیار شایسته ای در عصر ایلخانی مشاهده می کنیم . طی سالهای گذشته اقداماتی جهت ضرورت حفظ این اثر تاریخی از سوی سازمان میراث فرهنگی ، صنایع دستی و گردشگری استان صورت گرفته که از قرار ؛ بررسی و مستند سازی بنا ، پی گردی دیواره های اصلی ، استحکام بخشی جهت حفظ وضعیت موجود ، خصوصا استحکام بخشی دیواره های اتاق های داخلی و پایه سمت راست سر در ، تداوم پی در جبهه شمالی ، خاکبرداری و پاکسازی جبهه شمالی ، بازسازی طول دیواره شمالی به ارتفاع 1 متر و استحکام بخشی قسمتهای در معرض تخریب ، می باشند .